Jak zdobyć dobry bęben djembe
Kuba Pogorzelski, 2004

1. Nie przeceniajmy przedmiotów
2. Ocena korpusu
3. Ocena skóry
4. Ocena konstrukcji bębna
5. Ocena brzmienia
6. Skąd wziąć dobry bęben?

1) Nie przeceniajmy przedmiotów

Posiadanie dobrego instrumentu wydaje się być niezbędne dla dobrej gry na bębnie. Istotnie rola instrumentu jest duża, ale powszechną wśród bębniarzy praktyką jest jej przecenianie – stąd rada pierwsza: nie przeceniajmy roli instrumentu w jakości muzyki, którą udaje się stworzyć nam samym oraz innym muzykom. Dużo ważniejsze są umiejętności grającego. Bębny nie mają swojego brzmienia. To, co słyszymy grając jest wypadkową cech instrumentu i sposobu wydobywania dźwięku, stosowanego przez muzyka. Tak więc nie tyle bęben ma swoje brzmienie – co dany muzyk ma swoje brzmienie na danym instrumencie.

Djembe w Ballet National du Mali, Bamako, 2002r. Fot.KP

2) Ocena korpusu

Dla jakości bębna najważniejszy jest dobry korpus. Jest on warunkiem koniecznym dobrego brzmienia, lecz niewystarczającym – do tego potrzebna jest tez dobra i dobrze założona skóra.

Uwaga: dobry korpus z dobrą skóra zawsze da brzmienie dobre lub bardzo dobre, czasem zdarza się jednak, że bęben brzmi wyjątkowo – jest to rola przypadku, pewne korpusy i skóry "lubią się " niestety bardzo trudno jest powiedzieć, na czym ta zależność polega.

Uwaga 2: bardziej zaawansowani muzycy, znając swój sposób wydobywania brzmienia – tonu i slapu, wiedzą, jakiej grubości skóry są dla nich odpowiednie.

Rola korpusu jest najważniejsza przede wszystkim dlatego, że nie daje się go wymienić, podczas gdy wszystkie pozostałe elementy są wymienne.

Uwaga 3: nawet najlepszy korpus nie zagra, jeśli założymy na niego złą skórę, lub nałożymy ją w nieodpowiedni sposób (patrz: ocena konstrukcji bębna).

Wymiary djembe

Wymiary djembe mieszczą się w granicach 55-65 cm wysokości oraz 30-38 cm średnicy.

Małe

30-32 cm – bębny tej wielkości można określić jako małe, aby grały dobrze wszystko (korpus, skóra, sposób złożenia) muszą być dobre.

Zalety:

• małe wymiary (nie ciężar) – ważne przy transporcie.
• bardzo dobre, wysokie brzmienie, zaskakująco dobre w zestawieniu z niepozornym czasem wyglądem.

Wady:

• dobre bębny są bez wad, można preferować większe, jest to kwestią gustu.
• podstawowa trudność to znalezienie małego, ale dobrego bębna. Źle wykonane bębny o tej średnicy stają się mało użytecznymi zabawkami, nie zaś profesjonalnymi, dobrze brzmiącymi djembe.

Średnie

33-35 cm. Zakup bębna o tej średnicy jest dość bezpieczny, istnieje duża szansa, że w miarę dobrze zagra. (oczywiście rola wszystkich analizowanych parametrów pozostaje bez zmian, chodzi o to, że kiepskie bębny o tej średnicy jeszcze jakoś zagrają, natomiast małe i duże raczej nie).

Duże

36-38cm średnicy.

Tutaj znowu trzeba uważać:

• źle wykonany korpus nawet z dobrego, twardego materiału będzie nieznośnym klocem, a jego użytkowanie okupione będzie zawsze bólem pleców.
• duży korpus wykonany, nawet dobrze, ale ze zbyt miękkiego materiału nie da się odpowiednio mocno naciągnąć, będzie się odkształcał.
• duża skóra bardziej się rozciąga, zatem taki bęben będzie wymagał częstszego podciągania (zwłaszcza na początku), obsługa jego będzie wymagała pewnego obeznania i wprawy.

Wszystkie te cechy sprawiają, że obecnie rzadko spotyka się wśród muzyków bębny o tych wymiarach. Wyjątkiem wśród muzyków afrykańskich jest djembefola Adama Drame, który wykształcił swój specyficzny styl, grając właśnie na bardzo dużych djembe, z których wydobywa kilkanaście co najmniej różnych dźwięków (które potrafi kontrolować i używać systematycznie w swoich kompozycjach solowych).

Jakość korpusu

Oprócz wielkości, która powinna być dostosowana do osobistych preferencji istotna jest jakość korpusu. Na nią składają się: jakość materiału (rodzaj drzewa) oraz jakość wykonania.

Drewno

Do budowy djembe wykorzystywane są bardzo twarde i ciężkie gatunki drzew.

W Afryce najpopularniejszymi i najbardziej cenionymi gatunkami są:

LENKE

bardzo twarde pomarańczowej barwy drewno, popularne w całej Afryce Zachodniej.

GENOU

tradycyjnie drewno to wykorzystywane jest do budowy balafonów, ostatnio i coraz częściej robi się z niego djembe jako, że niektóre spośród gatunków używanych dawniej do budowy djembe jest dziś zagrożonych wyginięciem, a "drzewo balafonowe" ma doskonałe właściwości do konstrukcji instrumentów. Drzewo to ma barwę ciemnobrązową.

DOUGOURA

ten gatunek ma barwę jasno brązową, jest bardzo popularny w Mali. O korpusach wykonanych z tego drzewa mówi się tam, że zmieniają swe brzmienie każdego roku, to właśnie sprawia, że niektórzy uważają je tam za najlepsze drzewo do konstrukcji djembe.

SIRI

ciemnoczerwone, bardzo twarde i ciężkie drzewo, od niedawna stosowane do wyrobu djembe, coraz popularniejsze w Mali.

GBELEN

chyba najtwardsze i najcięższe, tradycyjnie używane do konstrukcji bębnów "gadających" tama. Rzadko kiedy znajduje się odpowiednio duże drzewa, aby można było z nich wykonać korpus djembe.

Innym gatunkiem bardzo popularnymi jest TECK. Bębny z tego drzewa często widuje się w Europie, sprowadzane są zwłaszcza z Senegalu.

Drzewa o wysokiej jakości w Polsce to: jesion, klon, dąb, buk, orzech, akacja oraz drzewa owocowe.

Jakość wykonania

Dla brzmienia istotne jest, aby korpus miał właściwe proporcje między długością "miski" i "stopy" oraz między wielkością membrany oraz średnicą otworów wylotowych.

Zbyt małe otwory powodują, że bęben się dławi, nie ma basu. Zbyt duże, że bas odzywa się niechciany nawet przy uderzeniach slapu i tonu. Korpus djembe powinien być solidny i wytrzymały, musi udźwignąć duże napięcia. To sprawia, że dobre bębny djembe są niemal zawsze ciężkie. Korpus zbyt delikatny nie daje się dobrze naciągnąć, odkształca się, odzywa się pogłosem podczas grania.

Istnieją też inne detale budowy, o których wiedzą afrykańscy konstruktorzy bębnów, które jednak są zbyt trudne do oceny dla mało obeznanego z budową djembe muzyka. Poza tym nie można posiąść całej wiedzy związanej z budową djembe, część pozostaje tajemnicą, jako że budowa instrumentów oraz gra na nich w Afryce wiąże się z wejściem w świat, w którym nie wszystkie rządzące nim siły są dostępne poznaniu rozumowemu, część z nich to siły magii, nad którymi kontrola dostępna jest tylko do tego przeznaczonym

(Dla tych, którzy chcieliby dowiedzieć się coś więcej na temat magicznego aspektu muzyki i sztuki Afryki Zachodniej podaję słowo klucz – NYAMA).

[do góry]

NADakar, 2005.
Fot. KP

3) Ocena skóry

Do naciągnięcia djembe używa się skóry kozy. Dawniej w Afryce używało się także skóry antylopy, obecnie jest to bardzo rzadkie. Współcześnie w niektórych krajach Afryki Zachodniej ( Burkina Faso, Wybrzeże Kości Słoniowej) panuje moda na naciąganie djembe skórą cielęcą. Takie djembe, napięte bardzo mocno mają specyficzne, bardzo wyraźne brzmienie, nieco inne od tych naciągniętych skórą kozy. Brzmienie to ma wielu zwolenników i przeciwników. Pierwsi chwalą je sobie za głośność, wyraźność. Drudzy określają takie djembe mianem "garnków", podkreślają też, że gra na skórze cielęcej szybciej niszczy ręce. Wciąż jednak afrykańskim standardem jest skóra kozy. (Aby posłuchać djembe z naciągiem cielęcym patrz album Soungalo Coulibaly Art of djembe).

Skóra polska czy z Afryki?

Zdecydowanie to drugie. Skóry z Afryki są mniej tłuste, wytrzymalsze, sztywniejsze. Wszystkie moje doświadczenia wskazują na to, że brzmią one dużo lepiej. Oczywiście możliwe jest znalezienie dobrej skóry z polskiej kozy, jest to jednak dość trudne.

Gruba czy cienka?

Gruba bądź średnia. Skóry zbyt cienkie wymagają dobrej techniki wydobycia dźwięku. Ci, którzy ja posiedli mają brzmienie bardzo charakterystyczne i interesujące. Jeśli się tej techniki nie posiada, skóra cienka sprawi dość dużo kłopotu – trudniej będzie wydobyć dobry ton, zaś slapy często, zwłaszcza na początku będą tylko imitacją slapu – złudzenie dobrego dźwięku będzie powodował ogólny pobrzęk skóry, który jednak nie jest tym, o co chodzi w tym uderzeniu.

Skóry średnie i grubsze pozwolą na wydobycie dźwięków bardziej selektywnych, czytelnych. Zwłaszcza na początku nauki łatwiej będzie znaleźć dobre brzmienie używając skór, co najmniej średniej grubości. Zaawansowani muzycy sami potrafią ocenić, jaka jest najlepsza dla nich grubość membrany.

Skóra powinna być dobrze oczyszczona, pozbawiona tłuszczu i dobrze, równo ogolona.

[do góry]

4) Ocena sposobu konstrukcji bębna

Naciągnięcie skóry

najlepiej, gdy skóra nałożona jest tak, aby grzbiet kozy przechodził przez środek membrany. Ważne jest to zwłaszcza przy polskich skórach, które rozciągają się dużo bardziej niż skóry z kóz afrykańskich. Dobre afrykańskie skóry mogą być zakładane tak, że w ogóle nie ma pręgi grzbietowej na bębnie. Takie skóry na całej swej powierzchni mają równą grubość i wyciągają się równomiernie.

Małe ale dobrze wykonane korpusy wykańczane typowo turystycznie – słabej jakości, za rzadko zapleciony sznurek nie pozwoli nigdy dostatecznie naciągnąć skóry. Bamako, 2005r.

Sznurek

musi wytrzymywać bardzo duże napięcia. Najlepiej, jeśli nie rozciąga się zbytnio, w przeciwnym wypadku bęben często "siada" (obniża swą wysokość), wymaga stałego naciągania, sprawia sporo kłopotów w użytkowaniu. Najlepszy chyba sznurek na polskim rynku to kewlar, niestety jest on dość drogi – przy grubości 4mm (co w przypadku dobrze zaplecionego przy wykorzystaniu kewlaru bębna wystarcza) kosztuje on około 3 zł za metr.

Zaplot sznurka

powinien być zrobiony w miarę gęsto (chodzi o pionowe linki – "piony"). Zbyt rzadko zaplecione piony powodują to, że do naciągania oczek poziomych potrzebować będziemy bardzo dużej siły.

Obręcze

Muszą być:

• solidne, nie wyginać się pod dużym obciążeniem. Często używana grubość drutu to 8mm, najlepiej gdy stal jest zbrojona.
• dobrze dopasowane: do korpusu( nie za bardzo odstawać) oraz do siebie nawzajem tak, aby skóra nie wyślizgiwała się z pomiędzy obręczy.
• za bardzo odstające od korpusu obręcze mogą obijać ręce podczas grania.

Uwaga 1:

Każdy bęben "pracuje" bezpośrednio po naciągnięciu. Elementy pracujące to skóra, sznurek (wyciągają się), korpus, obręcze (mogą się odkształcać). W wyniku tej "pracy" bęben obniża swoją wysokość. Dobry bęben zrobiony jest tak, że eliminuję tę pracę poszczególnych elementów – pracuje tylko skóra. "Siadanie" trwa krótko i po tym krótkim okresie możliwe jest komfortowe strojenie bębna. Jeżeli poszczególne elementy nie są dobre i dobrze złożone, to w najgorszym wypadku nie dość, że bęben permanentnie "siada", to bardzo ciężko się go naciąga, albo nawet napięcie do odpowiedniej wysokości jest w ogóle niemożliwe.

Uwaga 2:

Nie jest rozwiązaniem zamontowanie okuć metalowych, tak, jak robią to niektóre firmy produkujące instrumenty perkusyjne. Nie będę komentował szczegółowo tej kwestii, niewykluczone, że instrumenty te sprawdzają się w nieco innych zastosowaniach niż djembe.

[do góry]

5) Ocena brzmienia

Uwaga 1:

Prawidłowej oceny brzmienia mogą w zasadzie dokonać tylko osoby, które potrafią to brzmienie z bębna wydobyć. Sprawdzanie brzmienia przez osobę początkującą jest niemal bezcelowe.

Uwaga 2:

Dla brzmienia bardzo ważna jest skóra i sposób jej założenia, ale elementy te dają się wymienić, tak więc nawet, gdy są złe, ale korpus jest dobry, poprawę brzmienia można łatwo uzyskać.

[do góry]

Djembe w Sene­galu. Są w Sene­galu bardzo dobrzy rze­mie­śl­nicy ale jest też dużo in­stru­men­tów pro­du­ko­wa­nych z my­ślą o tu­ry­stach, które jak powyżej sta­rają się zdo­bie­niem przy­ciąg­nąć wzrok a prze­sło­nić nie­do­statki wyko­nania. Dakar.
Fot.KP

6) Skąd wziąć dobry bęben?

Najlepiej jest kupić bęben z polecenia osoby zaufanej, do sprawdzenia instrumentu poprosić kogoś, kto się na tym dobrze zna.

Bębny z Afryki

Zdecydowanie najlepsze bębny spośród tych, które w ogóle widziałem pochodziły z Afryki. Niestety nie wszystkie bębny afrykańskie są dobre. Na rynku dużo jest instrumentów produkowanych w Afryce dla turystów. Przeważnie nie są one najlepszej jakości, są natomiast tanie.

Dobre bębny afrykańskie kosztują w Europie dość dużo.

Karim Tounkara, mój pierwszy nauczyciel w Bamako, solista Ballet National du Mali. Od niego kupiłem swój pierwszy afrykański djembe.

Najlepsze instrumenty to zawsze te, na których grają dobrzy muzycy, a więc chcąc mieć pewność zakupu dobrego bębna najbezpieczniej (nie najtaniej!) jest kupić te właśnie bębny. Oczywiste jest, że nie każdy muzyk chętnie sprzeda swój własny. instrument. Czasem dużo zachodu wymaga zdobycie tych bębnów, ale z pewnością zwłaszcza, jeśli chodzi o bębny afrykańskie używane przez dobrych djembefola zachód się opłaca.

Jeśli poszukujesz naprawdę dobrego djembe z Afryki, napisz, może będziemy mogli Ci w tym pomóc.

Istnieją na rynku tanie instrumenty "pogranicza cepelii". Ich zaletą jest niska cena. Wśród tych instrumentów można trafić na dość dobre, ciekawe bębny. O ile się to uda, można mieć satysfakcję zdobycia bębna o bardzo korzystnym współczynniku jakości do ceny. Trudność polega na tym, że aby dokonać właściwego wyboru trzeba mieć doświadczenie i poświęcić temu sporo czasu i energii. Prawie zawsze też trzeba się liczyć z koniecznością natychmiastowej zmiany zaplotu a może wymiany sznurka, skóry, obręczy.

Bębny produkowane w Polsce

Pośród djembe wytwarzanych w Polsce można znaleźć dość dobre instrumenty. Podobnie jak dobre bębny afrykańskie nie są one tanie.

UWAGA:

Nie wszystkie instrumenty wyprodukowane przez uznanych rzemieślników są dobre. Przez to, że wytwarzanie djembe nie jest czynnością fabryczną (czasem jest, co jest zawsze gwarancją kiepskiej jakości) każdy bęben się od siebie różni, może być dobry lub nie.

Często producenci, którzy potrafią zrobić dobre bębny wytwarzają djembe drugiej kategorii. Niestety zdarza się, że ich ceny są absolutnie nieadekwatne do ich jakości. Zawsze trzeba uważać, by nie zapłacić bardzo dużych pieniędzy za bardzo średni instrument.

Jak zwykle najlepiej jest poprosić o ocenę instrumentu osoby zaufane, o których wiemy, że nam dobrze doradzą. Ciągle tez możemy kierować się zasadą: kupić instrument, na którym gra muzyk lub producent (będzie to jego najlepszy produkt).